ಬ0ದಿಗಳಿಗೆ ಕೈಕೊಳ. ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪನ್ನು ಕಸದ ಬುಟ್ಟಿಗೆ ಎಸೆದ ಅಮಾನವೀಯ ಪೊಲೀಸ್

 

ದೆಹಲಿ ವಕೀಲ ಜಗದೀಶ್ ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ಅವಾಚ್ಯ ಶಬ್ದಗಳಿ0ದ ಜರಿದದ್ದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಭಾಷೆಯನ್ನು ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, ಸ್ವಲ್ಪ ಬೇಜಾರು ಎನ್ನಿಸಿದ್ದರೂ ಪೊಲೀಸರು ವಕೀಲರ ಮೇಲೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಕ0ಡು ಜಗದೀಶ್ ಹೇಳಿದ್ದು ಸರಿ ಎನ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ. 

1979 ರಲ್ಲಿಯೇ ಸುನಿಲ್ ಬಾತ್ರಾ ವಿರುದ್ಧ ದೆಹಲಿ ಅಡ್ಮಿಂ., (1978) 4 SCC 494 : 1979 SCC (Cri) 155 ಪುಟ 563 ರಲ್ಲಿ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಬ0ದಿಗಳಿಗೆ ಕೈಕೊಳ ವಿನಾಕಾರಣ ಹಾಕಬಾರದು ಎ0ದು ಹೇಳಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಅಮಾನವೀಯ ಪೊಲೀಸರು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪನ್ನು ಕಸದ ಬುಟ್ಟಿಗೆ ಎಸೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿದೆ: (ಗೂಗಲ್ ಭಾಷಾ0ತರ ತಪ್ಪಿದ್ದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆ ಇರಲಿ).

Sunil Batra v. Delhi Admn., (1978) 4 SCC 494 : 1979 SCC (Cri) 155 at page 563

197-B. (1) Section 56 must be tamed and trimmed by the Rule of law and shall not turn dangerous by making the Prison “brass” an imperium in imperio. The Superintendent's power shall be pruned and his discretion bridled in the manner indicated.

(2) Under-trials shall be deemed to be in custody, but not undergoing punitive imprisonment. So much so, they shall be accorded more relaxed conditions than convicts.

(3) Fetters, especially bar fetters, shall be shunned as violative of human dignity, within and without prisons. The indiscriminate resort to handcuffs when accused persons are taken to and from court and the expedient of forcing irons on prison inmates are illegal and shall be stopped forthwith save in a small category of cases dealt with next below. Reckless handcuffing and chaining in public degrades, puts to shame finer sensibilities and is a slur on our culture.

(4) Where an undertrial has a credible tendency for violence and escape a humanely graduated degree of “iron” restraint is permissible if — only if — other disciplinary alternatives are unworkable. The burden of proof of the ground is on the custodian. And if he fails, he will be liable in law.

(5) The “iron” regimen shall in no case go beyond the intervals, conditions and maxima laid down for punitive “irons”. They shall be for short spells, light and never applied if sores exist.

(6) The discretion to impose “irons” is subject to quasi-judicial oversight, even if purportedly imposed for reasons of security.

(7) A previous hearing, minimal may be, shall be afforded to the victims In exceptional cases, the hearing may be soon after. The Rule in Gill case and Maneka Gandhi case gives the guidelines.

(8) The grounds for “fetters” shall be given to the victim. And when the decision to fetter is made, the reasons shall be recorded in the journal and in the history ticket of the prisoner in the State language. If he is a stranger to that language it shall be communicated to him, as far as possible, in his language. This applies to cases as much of prison punishment as of “safety” fetters.

(9) Absent provision for independent review of preventive and punitive -action, for discipline or security, such action shall be invalid as arbitrary and unfair and unreasonable. The prison officials will then be liable civilly and criminally for hurt to the person of the prisoner. The State will urgently set up or strengthen the necessary infra-structure and process in this behalf — it already exists in embryo in the Act.

(10) Legal aid shall be given to prisoners to seek justice from prison authorities, and, if need be, to challenge the decision in court — in cases where they are too poor to secure on their own. If lawyer's services are not given, the decisional process becomes unfair and unreasonable, especially because the Rule of law perishes for a disabled prisoner if counsel is unapproachable and beyond purchase. By and large, prisoners are poor, lacking legal literacy, under the trembling control of the jailor, at his mercy as it were, and unable to meet relations or friends to take legal action. Where a remedy is all but dead the right lives only in print. Article 39-A is relevant in the context. Article 19 will be violated in such a case as the process will be unreasonable. Article 21 will be infringed since the procedure is unfair and is arbitrary. In Maneka Gandhi the Rule has been stated beyond mistake.

(11) No “fetters” shall condone beyond day time as punitive fetters on locked-in detenus are ordinarily uncalled for, viewed from considerations of safety.

(12) The prolonged continuance of “irons”, as a punitive or preventive step, shall be subject to previous approval by an external examiner like a Chief Judicial Magistrate or Sessions Judge who shall briefly hear the victim and record reasons. They are ex-officio visitors of most central prisons.

(13) The Inspector General of Prisons shall, with quick despatch consider revision petitions by fettered prisoners and direct the continuance or discontinuation of the irons. In the absence of such prompt decision, the fetters shall be deemed to have been negatived and shall be removed.

197-ಬಿ. (1) ಸೆಕ್ಷನ್ 56 ಅನ್ನು ಕಾನೂನಿನ ನಿಯಮದಿಂದ ಸುದಾರಿಸಬೇಕು. ಜೈಲು "ಹಿತ್ತಾಳೆ" ಸ0ಸ್ಕೃತಿಯಿ0ದ ಮುಕ್ತವಾಗಬೇಕು.

(2) ಅಂಡರ್-ಟ್ರಯಲ್‌ಗಳು ದಂಡನೀಯ ಸೆರೆವಾಸಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರಿಗೆ ಅಪರಾಧಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಡಿಲವಾದ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕು.

(3) ಬಂಧನಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಾರ್ ಫೆಟರ್‌ಗಳು, ಜೈಲುಗಳ ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲದೆ ಮಾನವ ಘನತೆಯ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಬಾರದು. ಆರೋಪಿಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದಾಗ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದಾಗ ವಿವೇಚನಾರಹಿತವಾಗಿ ಜೈಲು ಕೈದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕೈಕೊಳವನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹೇರುವುದು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಕೈಕೊಳವನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಅಜಾಗರೂಕ ಕೈಕೋಳ ಮತ್ತು ಸರಪಳಿಯು ಸಂವೇದನೆಗಳನ್ನು ನಾಚಿಕೆಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ದೂಷಣೆಯಾಗಿದೆ.

(4) ಅಂಡರ್ ಟ್ರಯಲ್ ಹಿಂಸಾಚಾರಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯವಾಗಿ ಪದವಿ ಪಡೆದ "ಕಬ್ಬಿಣದ" ಸಂಯಮದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಮತಿಸಿದರೆ - ಮಾತ್ರ - ಇತರ ಶಿಸ್ತಿನ ಪರ್ಯಾಯಗಳು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನೆಲದ ಪುರಾವೆಯ ಹೊರೆ ಪಾಲಕರ ಮೇಲಿದೆ. ಮತ್ತು ಅವನು ವಿಫಲವಾದರೆ, ಅವನು ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಜವಾಬ್ದಾರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

(5) "ಕಬ್ಬಿಣದ" ಕಟ್ಟುಪಾಡು ಯಾವುದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಂತರಗಳು, ಷರತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ದಂಡನಾತ್ಮಕ "ಕಬ್ಬಿಣ" ಗಾಗಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಗರಿಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವು ಸಣ್ಣ ಮಂತ್ರಗಳಿಗಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಹಗುರವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹುಣ್ಣುಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಎಂದಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

(6) "ಕಬ್ಬಿಣಗಳನ್ನು" ವಿಧಿಸುವ ವಿವೇಚನೆಯು ಅರೆ-ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ, ಭದ್ರತಾ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ.

(7) ಹಿಂದಿನ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು, ಕನಿಷ್ಠವಾಗಿರಬಹುದು, ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು ಅಸಾಧಾರಣ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಚಾರಣೆಯು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಆಗಬಹುದು. ಗಿಲ್ ಪ್ರಕರಣ ಮತ್ತು ಮೇನಕಾ ಗಾಂಧಿ ಪ್ರಕರಣದ ನಿಯಮವು ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

(8) ಬಲಿಪಶುಗಳಿಗೆ "ಬಂಧಿಗಳಿಗೆ" ಆಧಾರಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕು. ಮತ್ತು ಬಂಧಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ, ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಜರ್ನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಖೈದಿಯ ಇತಿಹಾಸ ಟಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಆ ಭಾಷೆಗೆ ಅಪರಿಚಿತನಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು, ಅವನ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಬೇಕು. ಇದು "ಸುರಕ್ಷತೆ" ಬಂಧಿಗಳಂತೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.

(9) ಶಿಸ್ತು ಅಥವಾ ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಾರ್ಹ ಕ್ರಿಯೆಯ ಸ್ವತಂತ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಾಗಿ ಗೈರುಹಾಜರಿಯ ನಿಬಂಧನೆ, ಅಂತಹ ಕ್ರಮವು ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಮತ್ತು ಅನ್ಯಾಯದ ಮತ್ತು ಅಸಮಂಜಸವಾಗಿ ಅಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಜೈಲು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸಿವಿಲ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಆಗಿ ಕೈದಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ನೋವುಂಟುಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ರಾಜ್ಯವು ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತುರ್ತಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ - ಇದು ಈಗಾಗಲೇ ಕಾಯಿದೆಯಲ್ಲಿ ಭ್ರೂಣದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ.

(10) ಕಾರಾಗೃಹದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಕೈದಿಗಳಿಗೆ ಕಾನೂನು ಸಹಾಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ, ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು - ಅವರು ಸ್ವಂತವಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರಲು ತುಂಬಾ ಬಡವರಾಗಿದ್ದರೆ. ವಕೀಲರ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ನಿರ್ಣಯದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಅನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಅಸಮಂಜಸವಾಗುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಕೀಲರು ಸಮೀಪಿಸಲಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಖರೀದಿಗೆ ಮೀರಿದ ವೇಳೆ ಅಂಗವಿಕಲ ಖೈದಿಗಳಿಗೆ ಕಾನೂನಿನ ನಿಯಮವು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಕೈದಿಗಳು ಬಡವರು, ಕಾನೂನು ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಕೊರತೆ, ಜೈಲರ್ ನ ನಡುಗುವ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಕರುಣೆಯಿಂದ, ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಪರಿಹಾರವು ಸತ್ತರೆ, ಅದು ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಆರ್ಟಿಕಲ್ 39-ಎ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಅಸಮಂಜಸವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆರ್ಟಿಕಲ್ 19 ಅನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವು ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಅನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಆರ್ಟಿಕಲ್ 21 ಅನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೇನಕಾ ಗಾಂಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿಯಮವನ್ನು ತಪ್ಪಾದಂತೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

(11) ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಪರಿಗಣನೆಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಲಾಕ್-ಇನ್ ಡಿಟೆನಸ್‌ನಲ್ಲಿ ದಂಡನಾತ್ಮಕ ಸಂಕೋಲೆಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ "ಬಂಧಿಗಳನ್ನು" ಹಗಲಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಮೀರಿ ಕ್ಷಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

(12) "ಕಬ್ಬಿಣದ" ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಮುಂದುವರಿಕೆ, ದಂಡನಾತ್ಮಕ ಅಥವಾ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಹಂತವಾಗಿ, ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಅಥವಾ ಸೆಷನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಂತಹ ಬಾಹ್ಯ ಪರೀಕ್ಷಕರಿಂದ ಹಿಂದಿನ ಅನುಮೋದನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ, ಅವರು ಸಂತ್ರಸ್ತರನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರಾಗೃಹಗಳ ಪದನಿಮಿತ್ತ ಸಂದರ್ಶಕರು.

(13) ಕಾರಾಗೃಹಗಳ ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್ ಜನರಲ್, ಶೀಘ್ರ ರವಾನೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಂಧಿತ ಖೈದಿಗಳಿಂದ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಐರನ್‌ಗಳ ಮುಂದುವರಿಕೆ ಅಥವಾ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಬೇಕು. ಅಂತಹ ತ್ವರಿತ ನಿರ್ಧಾರದ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಬಂಧಗಳನ್ನು ಋಣಾತ್ಮಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ.

S. Basavaraj
Senior Advocate